اشتياقِ روزافزون به مطالب روحى (درونى) در جامعه بشرى رو به تزايد است. افراد بسيارى (كه بخش اعظم آنان را جوانان تشكيل مى‏دهند) علاقه مند به عرفان و طالبِ سير و سلوك مى‏باشند .استعدادهاى پاكى كه اگر به درستى هدايت شوند ،هر كدام از ايشان به ستاره‏اى تابناك تبديل خواهد شد كه روزگارِ ما و روزگاران آينده را روشنايى مى‏بخشد .
منابع و مآخذى كه در دسترسِ سيلِ مشتاقان هست ،عموماً شامل سه موضوعِ ذيل مى‏باشد .
1 - عرفان نظرى كه شامل مباحثى چون وحدت وجود - جبر و اختيار - تناسخ - آكل و مأكول - روح كلى و كيهانى (فيض مقدس) - مراتبِ وجود و امثالِ اينها است كه غالباً با اصطلاحاتِ دشوار و غليظ آميخته است و به زبان ساده عرضه نشده است .
2 - شرح حالاتِ روحىِ عرفاء و منشِ اخلاقى و حكايات زندگىِ سالكانِ بزرگ همچون تذكره‏ها و كتبى چون تذكرةالاولياء .
3 - شرح ساختار تشكيلاتى از مسالكِ طريقت باطنى .
پس در بين كتب و مآخذى كه جويندگان طريقتِ باطنى به دنبال آنند كمتر به كتاب و رساله‏اى بر مى‏خوريم كه دستوراتِ عملى و تكنيكالِ سلوكِ روحى را به زبان ساده به رشته تحرير در آورده باشد .
جوينده راه مى‏خواهد بداند كه سالكان چگونه سلوك مى‏كنند - در خلوتِ خود چه مى‏كنند - چه ذكر مى‏گويند - چه مى‏خورند - چه مى‏پوشند - چگونه تنفس مى‏كنند - چه حالاتى را پشت سر مى‏گذارند .
و پرسش‏هايى از اين دست ،كه طالب را سرگردان ساخته به اين سو و آن سويش مى‏كشاند ،لذا به هر كوى گذر كرده و هر درب را مى‏كوبد .
از طرفى تردستان و شعبده بازان ،بازار مناسب يافته ،دكان‏ها آراسته مى‏دارند ،به طمعِ آنكه طلب‏هاى صميمىِ ساده دلان را محيطِ مركزِ خود سازند .
وقتى عاقلان به كسوت عاشقان درآيند و طفلانِ راه نرفته مدعىِ رهنمايى گردند و دزدانِ كاروان ،اميرِ قافله شوند و رهزنان بر مسند راهنمايان تكيه زنند ،نتيجه وارونه شده، استعدادهاى بسيار به بيراهه كشيده مى‏شوند .
امروزه در هر كوى و برزن مشايخ و اقطاب دروغين فراوانند كه نه از علمِ عرفان بهره‏اى دارند و نه بر تبديل وجودِ مريدان قادرند .
هر كدام از ايشان يك يا چند دستورِ عملى (تكنيك) سلوك را سرمايه دكانِ خود ساخته‏اند و تحتِ اين عنوان كه اذكار اسامى اعظم‏اند و نبايد فاش شوند و دستورات سلوك سرّ الله‏اند، دام چيده - دانه ريخته و عده‏اى ساده دل را گردِ خود آورده‏اند .و اين ساده دلان غافلند از آنكه در قرونِ گذشته بنا به شرايط و وضعيتِ زمانه ،اسرارِ تكنيكالِ سلوك فاش نگشته و همچون رازِ سر به مُهر مخفى مانده است.
امّا امروز زمانه عوض شده و دورانِ ديگرى آغاز گشته است .دورانى كه بشر زيرِ بارِ اوهام نمى‏رود .
دورانى كه ناكار آمدىِ مشايخ و اقطاب به اثبات رسيده است .قطب هيچ صفت بدى را از وجود مريد نمى‏تواند ريشه‏كن كند .
دوران اقطاب به سر رسيده و زمان آنكه اشخاصى شب بخوابند و خواب ببينند و صبح مدعى ارشادِ سالكان شوند و سندِ ارشادشان را خواب و رؤياىِ خود قرار دهند سپرى گشته است ،زمانِ فروختن اسماءِالله توسط دكانداران به سر رسيده است .
زمانِ آنكه سلوك الى الله را منحصر كنند به ارادت به شخص خاصى گذشته‏است . سلوكِ روحى جهادِ با نفس و درِ خواهش‏ها را بر خود بستن است .
اينك زمان پرده برداشتن از دستورالعمل‏هاى سلوكِ باطنى است ،زمان بيان شيوه‏هاى تكنيكال و متدهاى كاربردى در سلوكِ روحى است .
دير زمانى است كه تصوف در بسيارى از مكاتبِ فكرى رخنه كرده و به شكل‏هاى گوناگون عرضِ اندام نموده است همچون مذاهب و مكتب‏هايى در هند كه تحت تأثير تصوفند (حتى آنانى كه فلسفه سانكهيه اساسِ عرفانِ نظرىِ ايشان است) و يا مذاهبى چون بابيّت و بهائيّت كه زائيده تصوف‏اند و نيز فرقه‏ها و سلاسل ديگر چه در اسلام و چه در ديگرِ اديان .
اينك زمانِ تحول در تصوف است .
اگر گفته شود كه صِرفِ دانستن و حتى عمل نمودن به تكنيك‏هاى طريقت ،كافى نيست بلكه مى‏بايد مريد (رهرو) از نَفَسِ مسيحايىِ مُراد فيضِ روح القدس را بيابد و دلش زنده شود و به مددِ پير ،طىِ طريق كند ،جواب گوئيم كه اولاً شخص مُراد بايد اندازه شعاعِ قدرتِ خود را در تكميل مريدان مشخص كند كه مثلاً مى‏تواند يك نفر يا ده نفر يا صد نفر يا هزار نفر را كامل كند و ديگر آنكه در چه مدتِ زمان مثلاً پس از 6 سال يا 12 سال، و اينكه معين نمى‏كنند و مدعىِ ارشاد همه خلق‏اند و كمالِ مريد را موكول مى‏كنند به پس از مرگ ،توالىِ فاسده پيدا مى‏كند .
و از جهتى امروزه در جهان بسيارند مرشدانِ طريقت كه رياستِ مسلكى و مسندِ طريقتى دارند ،شگفتا كه بشر اين همه مرشد و هدايتگر دارد و اين همه معضل و مشكل دارد و درمانده و گرفتار است .
آئين و طريقتى سزاوار است كه از عهده اعدامِ صفاتِ رذيله و ايجادِ صفاتِ حسنه در وجودِ مستعدين برآيد ،بلكه آن را شايسته مى‏توان خواند كه استعداد آفرين باشد ، حيوانِ نجس را آدمِ ملكوتى كند ،خاك را كيميا سازد .
نه آنكه مسالكِ مختلف با نام سلوك در چهار گوشه عالَم يافت شود كه از عشق و طريقت گويند و از راهِ حقيقت دورند . در مسيرِ عشق ،عاشق و معشوق يكى مى‏شوند ،مريد و مراد يكى مى‏شوند .
مى‏بايد تبديل مريدان به رأى‏العين ديده شود در رويه و رفتارِ ايشان ،حال آنكه اكثر مفاسدِ روزگارِ بشر از همين مدعيان دروغين دين و طريقت‏اند كه پس از عمرى مريدى، خود را باد به دست مى‏يابند و روى آن ندارند كه برگردند و جامعه را آگاهانيده كه هان اين راه كه رفتيم به تركستان است راهِ خدا و سلوكِ الى الله نيازمندِ نامِ خاص - شكلِ خاص - مكانِ خاص (خانقاه - دير - مصطبه) و ارادت به شخصى خاص (قطب) نيست. سلوك تلاش و همت مى‏خواهد و لطفِ حضرتِ دوست .
و چون شهامت بازگشت ندارند به ناچار بعضى دم فرو بسته و برخى به علوم غريبه، دعانويسى ،طلسم پر كردن و امثال آن روى مى‏آورند .
طريقت باطنى بازار مكاره‏اى گشته كه نيازمند بازسازى و خانه تكانى است .
بر سر سخن باز آئيم :
مطالبی كه تحت عنوان سلوك روحی از اين مؤلف خواهيد خواند بى‏ذكر نام از مسلك‏ها و طريقت‏ها به بيان وجوهِ اشتراك ايشان مى‏پردازد فى‏المثل در طريقت‏هاى هندى حبس نَفَس و تمركز به ماه و خورشيد از اهميّت بسيارى برخوردار است كه سالكانِ مكاتبِ هندو به آن مى‏پردازند همين طور اين شيوه‏ها و ديگر تكنيك‏ها به تصوف اسلامى وارد گشته به كار گرفته مى‏شوند .
پس در مطالبي كه تحت عنوان سلوك خواهيد خواند دستوراتِ تكنيكال و شيوه‏هاى عملىِ ده‏ها مكتب از مكاتب و مسلك‏هاى سلوك روحى (طريقت باطنى) توضيح داده شده است كه بعضى از آن دستورات ،مشتركِ ميانِ همه اهلِ طريقت است و بعضى ديگر ميانِ برخى از شعبه‏ها وجه مشترك است .

با درود به محمد مصطفى (ص) و با توسل به ارواح عاليه .
شعبان 1427
شهريور 1385
كمترين بندگان - مسعود رضامدرسى چهاردهى